چيزهاى غيرقابل دسترس و قوانين انعكاس نور ازجمله مسائلى هستند كه مىتوان درباره آنها تحقيق و پژوهش كرد . هندسه معمارى كه در سبك عالى اسلامى بازتاب داشته ، در نمونه‌هايى از آثار معمارى همچون تاج‌محل در آگره ( 1638 م . ) و بقعه دلرس رابعه‌درانى همسر اورنگ زيب در اورنگ آباد ( 1666 م . ) ديده مىشود كه بهره‌گيرى شگفت‌انگيز از تقارن در طرح و خطاطى در تزيين را فرا مىنمايند . ايران در توليد كاشىهاى مينائى در روزگار تيمور شهرتى به روا داشت . ما قبلا از خانواده چيره‌دست لاهورى صحبت كرديم . نادر العصر استاد احمد معمار لاهورى كه در سال 1649 م . درگذشت ، معمار عمارت تاج‌محل بود و برادرزاده او ابو الخير خير اللّه خان « مهندس » دومين فرزند لطف إله « مهندس » لاهورى ، بعدها در ساخت رصدخانه جائى سينگ دوم جيپورى مشاورت او را برعهده داشت و شرحى بر زيج معروف راجپور با عنوان شرح زيج محمد شاهى نوشت . سرانجام در اين ميان سه فقره كوچك و غيرمرتبط اطلاعات فن‌آورانه وجود دارد كه بايسته ذكر هستند . بهره‌گيرى از ساعت خودكار در رصدخانه تقىالدين كه يادآور ساعت اهدائى ملكه اليزابت به سلطان محمد سوم در سال 1599 م . بود . اين ساعت يك وسيلهء مكانيكى بود كه تامس ديلم ( Thomas dallam ) معروف آن را ساخته بود و دربردارندهء يك ساعت و ساير شگردهاى مكانيكى بود « 1 » . در پنجمين تشخيص كتاب تحفة المؤمنين كه بوسيله مير محمد زمان تنكابنى شروع و بوسيله فرزند او محمد مؤمن حسينى به پايان رسيد سندى از توزين در طب موجود است . معاينه و آزمايش ساخت كندوى عسل توسط مير محمد باقر استرآبادى ( متخلص به اشراق ) و معروف به ميرداماد ( متوفى 1040 / 1 - 1630 ) انجام گرفته بود در تاريخ طبيعيات از ارزشى درخور برخوردار است . طبّ در اينجا به بحث دوره‌اى از ادبيات طب بومى وارد مىشويم كه صرفنظر از تحقيقات سريل الگود ، دست‌نخورده و بكر باقىمانده است . در اين دوره تأثيرات طب هندى دگرباره برگشت و ايرانيانى كه به دربار مغولان هند مهاجرت كردند سهمى درخور در طب دوره صفوى داشتند . طب ايران حدود دو سدهء پيش با غارت ربع رشيدى آسيب زيادى ديد ؛ رشيد الدين فضل اللّه طبيب

--> ( 1 ) - رزديل ، ملكه اليزابت و كمپانى حوضه مديترانه ( لندن ، 1904 م . ) صص 9 - 78 ؛ ه باون ، سهم بريتانيا در مطالعات تركى ( لندن ، 1954 م . ) ، ص 14 .